Otrzymanie spadku lub darowizny od najbliższej rodziny nie musi wiązać się z podatkiem – polskie przepisy przewidują pełne zwolnienie, pod warunkiem dopełnienia kilku formalności. Niestety jedno spóźnione zgłoszenie potrafi przekreślić to prawo i skutkować podatkiem od majątku z ostatnich lat. W tym poradniku wyjaśniamy, czy można i jak uniknąć podatku od darowizny i spadku, kto jest z niego zwolniony. Czytaj dalej i dowiedz się więcej!
Grupy podatkowe i kwoty wolne w 2026 roku
Punktem wyjścia jest podział na grupy podatkowe, od których zależą kwoty wolne od podatku. W 2026 roku wynoszą one:
- I grupa (najbliższa rodzina) – 36 120 zł,
- II grupa (dalsza rodzina) – 27 090 zł,
- III grupa (osoby obce) – 5 733 zł.
Po przekroczeniu kwoty wolnej od nadwyżki nalicza się podatek według skali – w I grupie od 3% do 7%, w III grupie nawet do 20%. Kwoty te liczy się narastająco od tej samej osoby w okresie 5 lat.
Grupa zerowa
Pytanie, jak nie płacić podatku od darowizny, dotyczy tzw. grupy zerowej. To wyodrębniona część I grupy, obejmująca: małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki), wstępnych (rodzice, dziadkowie), rodzeństwo, ojczyma, macochę i pasierba.
Osoby z grupy zerowej mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku – niezależnie od wartości spadku czy darowizny. Warunkiem jest zgłoszenie nabycia do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Przy darowiźnie pieniężnej trzeba dodatkowo udokumentować przekazanie środków na rachunek bankowy obdarowanego (przelewem lub przekazem pocztowym) – gotówka „do ręki” pozbawia prawa do zwolnienia.
Uwaga na pułapkę: zięć, synowa i teściowie należą do I grupy, ale nie do grupy zerowej. Darowizna od teściów korzysta więc tylko z kwoty wolnej 36 120 zł, a nadwyżka podlega opodatkowaniu.
Kto nie płaci podatku od spadku?
Kto nie płaci podatku od spadku? Jest to najbliższa rodzina z grupy zerowej, która w terminie zgłosi nabycie. Mechanizm jest identyczny jak przy darowiźnie, różni się jednak momentem, od którego liczy się 6-miesięczny termin.
Przy dziedziczeniu termin biegnie nie od śmierci spadkodawcy, lecz od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza. To częste nieporozumienie – wiele osób błędnie liczy termin od dnia pogrzebu.
Jeśli wartość spadku nie przekracza kwoty wolnej dla danej grupy, zgłoszenie nie jest konieczne, a podatek i tak nie wystąpi.
Jak uniknąć podatku od darowizny nieruchomości i mieszkania?
Przy nieruchomościach zasady wymagają osobnego omówienia. Jak więc uniknąć podatku od darowizny nieruchomości, np. mieszkania w praktyce?
Zasadnicza różnica: darowizna nieruchomości (mieszkania, działki, domu) wymaga formy aktu notarialnego. Oznacza to, że samodzielnie nie składasz formularza SD-Z2 – w przypadku darowizny dokonanej u notariusza to notariusz jako płatnik dokonuje stosownych czynności i zgłoszeń. Jeśli darowizna następuje między osobami z grupy zerowej, nadal korzysta z pełnego zwolnienia, o ile spełnione są warunki ustawowe.
Jak uniknąć podatku od spadku mieszkania? Dziedziczenie mieszkania przez najbliższą rodzinę jest zwolnione z podatku po prawidłowym zgłoszeniu SD-Z2 (liczonym od uprawomocnienia postanowienia sądu lub rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia). Warto pamiętać, że samo zwolnienie z podatku od spadków i darowizn nie zwalnia z innych obowiązków – np. przy późniejszej sprzedaży odziedziczonej nieruchomości mogą pojawić się kwestie podatku dochodowego.
Nowość od 7 stycznia 2026 – szansa dla spóźnialskich
To istotna zmiana, o której warto wiedzieć. Do niedawna nawet jeden dzień zwłoki w złożeniu SD-Z2 oznaczał bezpowrotną utratę zwolnienia. Od 7 stycznia 2026 r. obowiązuje nowy art. 4c ustawy, który pozwala przywrócić termin zgłoszenia, jeśli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (np. z powodu hospitalizacji).
Trzeba jednak działać szybko: wniosek o przywrócenie terminu składa się w ciągu 7 dni od ustania przyczyny opóźnienia, jednocześnie dołączając zaległe zgłoszenie. To rozwiązanie wyjątkowe – samo zapomnienie czy odkładanie sprawy nie wystarczy, organ bada bowiem, czy przy zwykłej staranności termin można było dochować. Co ważne, przepis nie działa wstecz – nie obejmuje przypadków, w których termin upłynął przed 7 stycznia 2026 r.
Co jeszcze można zrobić?
Poza zwolnieniem dla grupy zerowej warto znać kilka zgodnych z prawem sposobów ograniczenia podatku:
- rozłożenie darowizn w czasie – jeśli obdarowany nie należy do grupy zerowej, można tak rozplanować przekazywanie majątku, by każda darowizna w okresie 5 lat mieściła się w kwocie wolnej,
- przekazanie przez osoby z grupy zerowej – np. darowizna od rodzica zamiast od dalszego krewnego,
- prawidłowe udokumentowanie – zachowanie potwierdzeń przelewów, które bank przechowuje zwykle do 2 lat.
Należy podkreślić: chodzi o legalne korzystanie ze zwolnień przewidzianych przez ustawodawcę, a nie o ukrywanie majątku. Zatajenie darowizny czy fikcyjne umowy to ryzyko poważnych konsekwencji podatkowych.
Uniknięcie podatku od spadków i darowizn w najbliższej rodzinie jest w pełni możliwe i legalne – kluczem jest grupa zerowa oraz terminowe zgłoszenie SD-Z2. Przy nieruchomościach trzeba pamiętać o roli notariusza, a przy dziedziczeniu – o prawidłowym liczeniu terminu. Nowelizacja z 2026 roku daje dodatkową ochronę spóźnialskim, ale tylko w wyjątkowych, niezawinionych sytuacjach.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
1. Czy darowizna od rodziców jest zwolniona z podatku?
Tak. Rodzice należą do grupy zerowej, więc darowizna jest całkowicie zwolniona z podatku niezależnie od kwoty – pod warunkiem zgłoszenia jej na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy i udokumentowania przelewu przy darowiźnie pieniężnej.
2. Od kiedy liczy się termin na zgłoszenie spadku?
Przy dziedziczeniu 6-miesięczny termin biegnie od uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza – a nie od daty śmierci spadkodawcy.
3. Czy przy darowiźnie mieszkania muszę sam składać SD-Z2?
Nie, jeśli darowizna jest dokonana w formie aktu notarialnego. Wówczas to notariusz jako płatnik dokonuje odpowiednich czynności. Mieszkanie darowane w najbliższej rodzinie nadal korzysta ze zwolnienia przy spełnieniu warunków ustawowych.
4. Co zrobić, jeśli spóźniłem się ze zgłoszeniem SD-Z2?
Od 7 stycznia 2026 r. można wnioskować o przywrócenie terminu, jeśli uprawdopodobni się brak winy w jego uchybieniu. Wniosek wraz z zaległym zgłoszeniem trzeba złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny opóźnienia. Przepis nie obejmuje terminów, które upłynęły przed tą datą.
